Câu Lạc Bộ
The Vietnamese Historical and Cultural Performing Arts Foundation
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
©2003 Hùng Sử Việt
Mạc Đĩnh Chi đi Sứ

Mạc Đĩnh Chi quê ở Chí Linh (Hải Dương), đỗ Trạng Nguyên khoa Giáp Thìn (1304). Ngay
sau khi đỗ đạt, Ông được sung chức nội thư gia và bốn năm sau (năm Mậu Thân, 1308),
Ông được cử cầm đầu phái bộ sứ giả sang nhà Nguyên, mừng việc Nguyên Vũ Tông lên
ngôi. Có một mẩu chuyện thú vị đã xẩy ra trong chuyến đi sứ này của Ông, được sách Đại
Việt Sử Ký Toàn Thư (bản kỷ quyển 6, tờ 24 a và b) ghi lại như sau:

“Đĩnh Chi thấp bé nên người Nguyên khinh Ông. Một hôm, viên tể tướng mời Ông vào phủ,
cho cùng ngồi. Lúc ấy, đang hồi tháng 5 tháng 6. Trong phủ có treo bức trướng mỏng, trên
thêu hình con chim sẻ vàng đậu cành trúc. Đĩnh Chi vờ làm như mình nhầm tưởng là chim
sẻ thật rồi chạy đến bắt. Người Nguyên thấy vậy cười ồ, cho là người phương xa bỉ lậu (thô
bỉ quê mùa). (Bất thình lình), Đĩnh Chi kéo bức trướng xuống, xé đi. Mọi người lấy làm lạ,
hỏi tại sao, Đĩnh Chi đáp rằng: tôi nghe người xưa vẽ cành mai và chim sẻ chứ chưa hề
thấy vẽ chim sẻ đậu cành trúc bao giờ. Nay bức trướng của tể tướng lại có hình chim sẻ
đậu cành trúc. Trúc là biểu tượng của bậc quân tử, chim sẻ là biểu tượng của kẻ tiểu nhân,
Tể tướng làm như vậy là để tiểu nhân trên quân tử, sợ rằng đạo của tiểu nhân sẽ mạnh,
đạo của quân tử sẽ suy, tôi vì thánh triều mà trừ giúp bọn tiểu nhân vậy. Mọi người nghe
vậy đều phục tài ông.” (trích Việt Sử Giai Thoại Tập 3 - Nguyễn Khắc Thuần - Nhà Xuất Bản
Giáo Dục)

Lời bàn của Vương Sinh"

Nhà Nguyên (Mông Cổ) tuy chiếm được được nước Trung Hoa bằng võ lực, nhưng về mặt
văn hóa lại thua kém ngưòi Trung Hoa rất xa. Bức trướng vẽ con chim sẻ đậu cành trúc
treo ở phủ tể tướng nhà Nguyên có thể do sự vô tình của người biếu tặng Tể tướng, nhưng
cũng có thể do sự cố ý của một nhà nho Trung Hoa thêu vẽ với mục đích  nhục mạ nhà
Nguyên, coi họ như một bọn tiểu nhân đắc chí, lấn lướt đạo quân tử của Khổng Mạnh.
Tể tướng nhà Nguyên không biết điều đó, nên ông ấy đúng là kẻ “bỉ lậu”.
Lại nữa, Sứ thần là đại diện một nước, tương tự ngày nay, nhân viên tòa Đại Sứ là đại diện
của một quốc gia. Nước chủ tiếp đón sứ thần hay nhân viên tòa Đại Sứ, sẽ xem xét tư cách
và hành động của họ để đánh giá trình độ văn hóa, giáo dục của quốc gia mà họ đại diện.
Mạc Đĩnh Chi dáng người thấp nhỏ, nhưng tài cao học rộng. Ông đã giảng giải về khái
niệm quân tử và tiểu nhân, khiến đám quan lại Mông Cổ phải thán phục. Đi sứ mà làm tròn
được bổn phận vua giao phó, không làm nhục quốc thể như Ông Mạc Đĩnh Chi, quả là tấm
gương sáng ngời cho hậu thế. Những nhân viên Tòa Đại sứ VN ngày nay nên coi đây là
một bài học quí giá.
Vương Sinh