| Câu Lạc Bộ |
The Vietnamese Historical and Cultural Performing Arts Foundation
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
PO Box 1571 - Westminster, CA 92684-1517 - (949) 786-6840
 |  |  |  |  |  |  |
| Please click here if you cannot read the Vietnamese characters on this website - Xin nhan day neu Qui Vi khong doc duoc chu Viet tren trang nay |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| |
 |
| ©2003 Hùng Sử Việt |
Thất Trảm Sớ
(Kịch Thơ Một màn, Hai cảnh)
Bối Cảnh lịch sử:
Nhà Trần làm vua được 175 năm với 12 đời vua, đã có nhiều chiến công hiển hách, nhất là
đã chiến thắng giặc Nguyên Mông nhiều lần. Nhưng từ cuối đời vua Trần Dụ Tông (1358)
trở đi, các vị cựu thần tài giỏi trung trực như các ông Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn
đều mất cả, khiến việc chính trị càng ngày thêm đổ nát. Vua Trần Dụ Tông hay nghe nịnh
thần làm nhiều điều bại hoại gia phong, nhất là các việc tà dâm, rượu chè, đổ bác, xa hoa
lãng phí trong cung. Bên ngoài dân gian thì nạn đói kém, giặc giã nổi lên như ong, trong
triều thì gian thần lộng hành, triều chính bê trễ… Ông Chu Văn An là một danh nho thời bấy
giờ, đang giữ chức Tư nghiệp (1) Quốc Tử Giám, đã can đảm dâng sớ lên vua Trần Dụ
Tông xin chém 7 quyền thần gian nịnh là những người vua yêu thích. Vua không nghe theo
đã hủy bỏ tờ sớ, khiến ông Chu Văn An thất vọng, bèn xin từ quan về núi Chí Linh dạy học.
Người đời sau rất cảm phục đức tính trung trực, thanh liêm và lòng can đảm phi thường của
ông Chu Văn An và tôn vinh ông là một vị Thầy khả kính. Tờ sớ của Thầy Chu Văn An xin
chém 7 nịnh thần được người bấy giờ gọi là “Thất Trảm Sớ”, mặc dù không ai biết rõ tên
tuổi 7 nịnh thần trong tờ sớ này là ai?
Vài hàng về Tiểu Sử Chu Văn An:
Thầy Chu Văn An (1292-1370)* còn gọi là Chu An, người làng Thanh Đàm (Quang Liệt),
huyện Thanh Trì tỉnh Hà Nội, “tính cứng thẳng trong sạch, không cầu danh lợi, ở nhà đọc
sách, học thuật tinh thuần, học trò nhiều người thành danh”. Vua Trần Minh Tông vì đạo
học mà mời ra làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám, dạy Thái tử học. Vua Dụ Tông chính sự trễ
nải, bề tôi nhiều người không giữ phép, ông dâng sớ xin chém 7 người nịnh thần. Sớ vào
không được trả lời, ông treo mũ về vườn, sang ở núi Chí Linh, tự hiệu là Tiều Aån. Trước
tác có sách ”Tứ Thư Thuyết Ước” và sách “Tiều Aån thi Tập”. Chết cho thụy (2) là Văn
Trinh, tòng tự ở Văn Miếu.” (Đại Nam Nhất Thống Chí).
Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí của Phan Huy Chú (Nhân Vật Chí) đã gọi thầy Chu Văn An
là “Nhà nho có đức nghiệp” duy nhất đời Trần.
Cảnh:
Cảnh Một: Cảnh nơi hành lang ngoài sân chầu.
Cảnh Hai: Cảnh nơi sân chầu, có ngai vàng và bá quan văn võ đứng chầu.
Thời gian: Buổi sáng.
Nhạc đệm: Hùng mạnh, quyết liệt.
Nhân vật:
1- Chu Văn An: Trên 60 tuổi.
2- Vua Dụ Tông: Khoảng 30 tuổi.
3- Thái Giám: Khoảng 40 tuổi.
4- Công chúa Ý Trinh: Công chúa út của Thái Hậu, em gái vua Trần Dụ Tông, khoảng
18 tuổi.
5- Quan Tể Tướng Trần Nguyên Đán: Chú vua Trần Dụ Tông, trên 60 tuổi.
Mở Màn
Cảnh Một:
(Cảnh ngoài Hành Lang sân chầu. Công Chúa Ý Trinh đang nói chuyện với Thái Giám,
bỗng có tiếng báo của quân hầu từ hậu trường):
- Quan Tể Tướng Quốc Phụ đến.
Ý Trinh (đến gần Trần Nguyên Đán, thi lễ):
- Kính chào chú...
Trần Nguyên Đán:
- Kìa công chúa Ý Trinh...
Cơ duyên nào dẫn lối,
Hôm nay cháu cũng tới
Dự phiên họp triều đình?
Ý Trinh:
- Dạ, thưa cháu nghe tin
Có phiên chầu đặc biệt ...
Trần Nguyên Đán:
- Làm sao mà cháu biết?
Ý Trinh:
- Thưa tin như sấm sét:
Thầy Tư nghiệp Chu An,
Sẽ dâng “Thất Trảm Sớ”,
Làm rúng động bá quan...
Khắp Tam Cung Lục Viện,
Đâu đâu cũng tin đồn.
Nên cháu cũng muốn biết,
Phúc họa ai ngay, gian?
Trần Nguyên Đán:
- Ghê thế cơ à? Lời đồn ra sao?
Ý Trinh:
- Thưa chú,
Người ta đồn “Phen nầy quan Tư nghiệp,
Không lượng sức mình, khó giữ toàn thân”
Quyền thần sức nặng nghìn cân,
Ai mà lay nổi “cái chân” quyền thần?!
Trần Nguyên Đán:
- Chú cũng rất e ngại cho thầy Chu...
Người trung trực thường cô thân yếu thế,
Kẻ gian manh hay kết đảng, kết bè.
Thương thay “châu chấu đá xe”,
Mấy khi xe đổ, chấu (bị) đè chết tươi!
Ý Trinh:
- Tội nghiệp quá! Chú có cách gì cứu thầy Chu không?
Trần Nguyên Đán: - Để xem đã! Kìa thầy Chu Văn An đã tới.
Chu Văn An (tới gần thi lễ):
- Tiểu chức Chu Văn An,
Kính chào Ngài Tể Tướng.
Kìa có cả công chúa,
Cho tiểu chức hỏi thăm...
Ý Trinh:
- Không dám… kính chào Thầy.
Trần Nguyên Đán:
- Ô…khách sáo, vô vàn khách sáo…!
Quan Tư nghiệp học đạo uyên thâm,
Tính tình cương trực, nghiêm trang,
Bản chức vẫn tỏ lòng khâm phục...
Chu Văn An:
- Dạ thưa, ngài dạy quá lời...
Tiểu chức sắp chết, phải nhờ ngài đây.
Xin công chúa giúp một tay!
Trần Nguyên Đán:
- Ấy... xin đừng nói thế,
Có chuyện gì khó khăn?
Bản chức xét giúp được,
Chẳng bao giờ từ nan.
Ý Trinh:
- Thưa Thầy,
Ý Trinh xin nghe lời Thầy dạy bảo…
Chỉ sợ tài hèn không đủ sức tuân theo.
Chu Văn An:
- Không dám! Không dám!
Việc cũng tầm thường.
Sau khi dâng sớ,
Chém bẩy quyền thần.
Mạng này chắc khó an toàn,
Mong được chôn cất đàng hoàng như dân!
Thợ mộc được phép vào cung
Mang cỗ hậu sự, cậy trông uy quyền...
Lạy này vái tạ ân nhân!
Ý Trinh (la lên, vái lại đáp lễ):
- Thưa thầy con không dám!
Đâu đến nỗi...Ối trời!
Kinh khủng đến thế sao?!
Trần Nguyên Đán:
- Bản chức nghĩ, tố cáo vài ba mạng,
Gian nịnh tầm thường, hề hấn chi đâu.
Bản cáo trạng, tấu trình lên Thiên tử,
Sẽ được đình thần minh chứng, không sao!
Chu Văn An:
- Không phải vài kẻ gian,
Mà bẩy người khét tiếng.
Thân cận với Hoàng Thượng,
Tác quái đã nhiều năm.
Thất trảm sớ tựa gươm thần,
Chém gian không chết...lương tâm còn gì?!
Thân nầy e khó vẹn bề!
Trần Nguyên Đán:
- Trời đất!
Thất trảm sớ quả kinh thiên động địa,
Giấy trắng mực đen hơn ngàn vết dao đâm.
Bỗng rúng động… cả triều đình sợ hãi,
Thần chết phen nầy biết có phân vân...?!
Thầy vì đại nghĩa hy sinh,
Bản chức không lẽ lặng thinh, sao đành?
Chu Văn An:
- Xin đa tạ…đa tạ!
Ý Trinh:
- Ôi khủng khiếp! Lũ quyền thần gian nịnh,
Đã bao năm làm nghiêng ngửa san hà…
Thất Trảm sớ một lần vang tiếng… sát,
Trước búa rìu, tội ác khó dung tha.
Ý Trinh xin cúi đầu khâm phục.
Chu Văn An:
- Đa tạ! Đa tạ…
(Tiếng hô từ hậu trường): - Khai triều!
(Một hồi chiêng trống vang lên. Các quan lục tục vào xếp hàng hai bên tả hữu).
(Tiếng hô từ hậu trường):
- Hoàng Thượng giáng lâm!
Các quan cùng quỳ xuống hô lớn:
- Hoàng Thượng vạn tuế…vạn vạn tuế!
Vua Dụ Tông (ngồi vào ngai vàng, giơ tay phán):
- Các Khanh bình thân.
Thái Giám (bước ra tâu, nịnh):
- Đội ơn…Thánh Thượng,
Đức trọng, oai linh.
Toàn dân hưởng phúc,
Mát mặt triều đình!
Cẩn tấu…cẩn tấu.
Vua Dụ Tông (cười khoái chí):
- Ha, ha, ha!
Trong cung yến tiệc tưng bừng,
Ca nhi, vũ nữ vô cùng đẹp xinh.
Ăn chơi, tuồng hát linh đình,
Rượu ngon, cảnh sắc… một mình tay ông.
Đáng thưởng công! Đáng thưởng công!
Thái Giám:
- Thần xin đa tạ! Thánh thượng anh minh.
Vua Dụ Tông:
- Tiếp tục tấu trình.
Thái Giám:
- Dạ…Muôn tâu …Muôn tâu...
Xin Hoàng Thượng phê chuẩn,
Tưởng thưởng cho công thần,
Quan Phục Hầu Tuyên úy
Là Thái Y Trâu Canh
Vua Dụ Tông (cười dâm dật):
- Hé …hé…Được! Được!
Thái Y Trâu Canh
Có công cứu ta,
Vui hưởng trăm hoa,
Chuẩn y…tưởng thưởng!
Nào! Tâu tiếp…
Thái Giám:
- Muôn tâu…Muôn tâu
Bốn phương loạn lạc
Mất mùa liên miên
Nhân dân đói khổ
Cướp bóc triền miên!
Vua Dụ Tông: -
- Chuyện nhỏ…chuyện nhỏ.
Dẹp loạn cỏn con,
Thượng Đô lo tròn.
Vài tên thảo khấu,
Đói quá làm càn.
Có gì đáng kể?
Tâu Tiếp!
Thái Giám:
- Muôn tâu…Muôn tâu...
Cung điện Song Quế,
Vừa mới xây xong.
Nguy nga tráng lệ,
Đệ nhất kỳ công!
Vua Dụ Tông:
- Được lắm …được lắm!
Tưởng thưởng vàng lụa,
Cho các Quan Hầu.
Thiếu bao nhiêu bạc,
Cứ việc dốc kho!
Thái Giám:
- Tuân Chỉ.
Vua Dụ Tông:
- Chuyện gì nữa nào?
Hãy tâu mau mau …
Trẫm mỏi lưng quá!
Thái Giám (Ra đấm lưng cho vua, sau đó cúi đầu tâu):
- Muôn tâu…Thánh Thượng…Muôn tâu…
(Chu Văn An sốt ruột, đợi được phép dâng sớ, nhưng Quan Thái Giám cứ giả bộ lờ tít đi).
Vua Dụ Tông (Hỏi lại lần nữa):
- Này Thái Giám! Hết tấu sớ rồi hả?
Thái Giám:
- Dạ…Muôn tâu…muôn tâu…
(Vua Dụ Tông dơ tay toan ra lệnh bãi triều.)
Trần Nguyên Đán (thấy thế, vội đứng ra tâu):
- Tâu Hoàng Thượng có Tấu Sớ của quan Tư Nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An.
Vua Dụ Tông:
- Này Thái Giám! Có đúng thế không?
Thái Giám (Sợ hãi):
- Muôn tâu …Quả đúng thế, nhưng hạ thần sợ Thánh Thượng vất vả…
Vua Dụ Tông:
- Có Quan Thượng Phụ can thiệp, ắt là chuyện quan trọng. Cho phép trình tấu sớ.
Thái Giám (vội hai tay dâng sớ của Chu Văn An đã nạp lên vua Dụ Tông qua Thái Giám):
- Dạ…muôn tâu! Đây là Tấu Sớ của Quan Tư nghiệp Chu Văn An.
Vua Dụ Tông (cầm tờ sớ ngắm nghía, sau đó xé chỗ niêm phong):
- Truyền quan Tư nghiệp ra chầu...
Thái Giám (nhắc lại):
- Truyền quan Tư nghiệp ra chầu…
Chu Văn An (bước ra quỳ tâu):
- Thánh Thượng Vạn Tuế! Thần Chu Văn An tuân mệnh.
Vua Dụ Tông (vừa xem sớ, vừa lau mồ hôi trán, khiến quan Thái Giám phải cầm quạt, quạt
lia lịa. Bỗng vua Dụ Tông đập bàn nói to làm tất cả triều thần cùng giật mình):
- Đây là Thất Trảm Sớ! (tiếng trống đập mạnh theo)!
Này quan Tư Nghiệp!
Có phải sớ này
Chính tay khanh viết?
Chu Văn An (giọng bình tĩnh):
- Muôn tâu. Chính tay thần thảo sớ.
Vua Dụ Tông:
- Khanh đã tố cáo,
Xin chém 7 người!
Hãy trưng bằng cớ,
Rõ ràng...không thôi...
Khai man tội ấy tầy trời,
Giam hậu trảm quyết, ba đời chẳng tha!
Ý Trinh (ra quỳ tâu):
- Muôn tâu ...
Đấng anh quân xưa nghe lời trung thực,
Không vì nịnh thần mà bỏ mặc giang san.
Gián quan vì nước trừ gian,
Hoàng huynh minh xét, trăm dân được nhờ!
Vua Dụ Tông (ngỡ ngàng):
- Kìa Công chúa Ý Trinh!
Em cũng can dự vào việc này ư?
Trần Nguyền Đán (bước ra tâu):
- Muôn tâu… Thần trộm nghĩ:
“Không lửa, khói đâu ra?”.
Những lời quan Tư nghiệp,
Căn nguyên ắt sâu xa.
Cúi xin Hoàng Thượng xét tra,
Diệt trừ những kẻ gian tà hại dân.
Chăm lo chấn chỉnh kỷ cương.
Vua Dụ Tông:
- Ô! Thượng Phụ! Chú đã vào can thiệp,
Trẫm cũng nể lời tra xét gian ngay.
Này quan Tư Nghiệp!
Chu Văn An:
- Dạ, có thần.
Vua Dụ Tông:
- Khanh hãy trình bầy cặn kẽ sớ tâu nầy.
Chu Văn An:
- Muôn tâu…
Để cứu nguy xã tắc,
Xin Thánh Thượng mau mau
Xử trảm bẩy gian thần,
Phạm các tội như sau:
Thứ nhất:
Hoạn quan Thái Giám
Giảo hoạt nịnh hót,
Mưu đồ phế lập,
Rối loạn kỷ cương…
Chém! (Mỗi tiếng chém, kèm theo tiếng trống và tiếng chiêng.)
Thứ hai:
Túc Vệ Thượng Đô
Nhũng lạm tham ô.
Bớt xén quân lương,
Hối mại quyền thế!
Chém!
Thứ ba:
Phục hầu Thái Y
Xu nịnh bất nghì,
Xúi vua càn bậy,
Bại hoại gia phong!
Chém!
Thứ tư, thứ năm:
Hai tên gian thần
Đục khoét của công
Làm giàu phi pháp,
Hủy hoại phép nước,
Gian xảo dối gạt...
Chém!
Thứ Sáu:
Cận thần lừa bịp,
Xây dựng Điện đài.
Bày cuộc ăn chơi,
Xa hoa lãng phí!
Chém!
Thứ Bẩy:
Nịnh thần Hành Khiển,
Kẻ sĩ nguy hiểm,
Bán rẻ thanh danh,
Đội trên đạp dưới!
Chém! (Mỗi lần hô chém, Thái Giám lại ôm đầu co dúm người lại.)
Vua Dụ Tông (lấy 2 tay bưng lấy đầu mệt mỏi, sợ hãi):
- Trẫm nhức đầu quá!
Này Thái Giám,
Thái Giám (Sợ hãi): - Muôn tâu …Bệ Hạ…oan cho thần …oan lắm!
Vua Dụ Tông:
- Nhà ngươi hay biết gì?
Về những tội trong sớ...
Thái Giám:
- Dạ…thần không hề hay biết.
Nhưng thầân xin thề rằng,
Lúc nào cũng hầu hạ
Lo cúc cung trung thành...
Vua Dụ Tông (khó nghĩ):
- Hừ ! Một kẻ kêu oan,
Bẩy kẻ sẽ kêu oan....
Trẫm thấy nhức đầu quá!
Chuyện nầy thực khó khăn.
Này quan Tư nghiệp!
Chu Văn An: :
- Muôn tâu, có thần!
Trần Nguyên Đá: (thấy chuyện chẳng lành vội can thiệp):
- Muôn tâu…
Bệ hạ đã làm việc
Thái quá, sinh nhọc lòng.
Xin Bệ hạ bảo trọng,
Kẻo hại tới mình Rồng!
Vua Dụ Tông (đang phân vân chưa biết phải xử trí thế nào, chém 7 kẻ quyền thần hay bắt
giam quan Tư nghiệp để điều tra? Bỗng được quan Tể Tướng nhắc khéo, bèn ra lệnh):
- Trẫm cảm thấy mệt mỏi,
Phán xét sớ hôm nay.
Triều thần sẽ đình nghị,
Thôi, tạm hoãn việc này!
Thái Giám (vui mừng hô lớn):
- Thánh thượng anh minh!
Chu Văn An (biết việc không xong, lắc đầu ngao ngán):
- Hoàng Thượng tha tội!
Thần đã già rồi!
Xin về trí sĩ!
Mong đội ơn trời!
Vua Dụ Tông (thở ra nhẹ nhõùm):
- Ô...!
Khanh muốn về trí sĩ?
Trẫm cứ tưởng việc chi!
Khó khăn và nguy hiểm!
Còn cái chuyện về quê …
Trẫm bằng lòng… khanh được phép ra đi…!
Chu Văn An :
- Thần xin đa tạ.
Vua Dụ Tông:
- Truyền bãi trào!
Quyền thần (nhái lại, giọng đắc chí!)
- Truyền bãi trào!
(Vua Dụ Tông cùng Thái Giám đi vào. Thái Giám vui vẻ vừa đi vừa quạt và đấm lưng cho
vua, nịnh nọt rất đáng ghét.)
Các quan (quỳ tâu):
_ Thánh Thượng vạn tuế! Vạn vạn tuế!
Chu Văn An (ra ngoài sân, lột mũ, cởi áo mắc lên cổng, xong bái biệt Trần Nguyên Đán và
Công Chúa Ý Trinh):
- Đa tạ ngài Tể Tướng....
Cám ơn công chúa Ý Trinh!
Tôi về qui ẩn Chí Linh,
Mở trường dạy học, vui tình điền viên!
Trần Nguyên Đán (lắc đầu ngao ngán):
- May cho Thầy được bình yên!
Thất Trảm Sớ, lưỡi gươm thiêng… còn chờ.
Xoay vần con tạo ỡm ờ,
Kẻ gian đắc chí…cơ đồ ra sao?
Chúc Thầy vui sống thanh tao…
Ý Trinh (Vái chào từ biệt):
- Xin Thầy bảo trọng…
(Chu Văn An vái chào đáp lễ rồi bỏ đi một cách thanh thản. Từ đó triều đình Trần Dụ Tông
không ai dám nhắc tới Thất Trảm Sớ của thầy Chu Văn An nữa.)
(tiếng ngâm hậu trường):
Thất trảm sớ, Thất trảm sớ!
Tiếng sét ngang trời, đời đời vẫn nhớ:
Răn đe hối lộ, tham quan,
Cửa quyền, gian tướng, nịnh thần phải kinh!
Màn Hạ
Chú thích
(1) Phan Huy Chú - đã dẫn - trang 129 - (Tư nghiệp là chức quan thứ hai trong trường
Quốc Tử Giám (Hán Việt Từ Điển - Đào Duy Anh), dạy thái tử học.
(2) Thụy: Tên đặt cho người khi đã chết, theo hành vi lúc sinh tiền mà đặt. (Hán Việt Từ
Điển - Đào Duy Anh).
* Theo ghi chú của một cựu học sinh Chu Văn An (không nhớ tên).
Quan Thái Giám Triều Nguyễn (Hình Internet)
(Kịch Thơ Một màn, Hai cảnh)
Bối Cảnh lịch sử:
Nhà Trần làm vua được 175 năm với 12 đời vua, đã có nhiều chiến công hiển hách, nhất là
đã chiến thắng giặc Nguyên Mông nhiều lần. Nhưng từ cuối đời vua Trần Dụ Tông (1358)
trở đi, các vị cựu thần tài giỏi trung trực như các ông Trương Hán Siêu, Nguyễn Trung Ngạn
đều mất cả, khiến việc chính trị càng ngày thêm đổ nát. Vua Trần Dụ Tông hay nghe nịnh
thần làm nhiều điều bại hoại gia phong, nhất là các việc tà dâm, rượu chè, đổ bác, xa hoa
lãng phí trong cung. Bên ngoài dân gian thì nạn đói kém, giặc giã nổi lên như ong, trong
triều thì gian thần lộng hành, triều chính bê trễ… Ông Chu Văn An là một danh nho thời bấy
giờ, đang giữ chức Tư nghiệp (1) Quốc Tử Giám, đã can đảm dâng sớ lên vua Trần Dụ
Tông xin chém 7 quyền thần gian nịnh là những người vua yêu thích. Vua không nghe theo
đã hủy bỏ tờ sớ, khiến ông Chu Văn An thất vọng, bèn xin từ quan về núi Chí Linh dạy học.
Người đời sau rất cảm phục đức tính trung trực, thanh liêm và lòng can đảm phi thường của
ông Chu Văn An và tôn vinh ông là một vị Thầy khả kính. Tờ sớ của Thầy Chu Văn An xin
chém 7 nịnh thần được người bấy giờ gọi là “Thất Trảm Sớ”, mặc dù không ai biết rõ tên
tuổi 7 nịnh thần trong tờ sớ này là ai?
Vài hàng về Tiểu Sử Chu Văn An:
Thầy Chu Văn An (1292-1370)* còn gọi là Chu An, người làng Thanh Đàm (Quang Liệt),
huyện Thanh Trì tỉnh Hà Nội, “tính cứng thẳng trong sạch, không cầu danh lợi, ở nhà đọc
sách, học thuật tinh thuần, học trò nhiều người thành danh”. Vua Trần Minh Tông vì đạo
học mà mời ra làm Tư nghiệp Quốc Tử Giám, dạy Thái tử học. Vua Dụ Tông chính sự trễ
nải, bề tôi nhiều người không giữ phép, ông dâng sớ xin chém 7 người nịnh thần. Sớ vào
không được trả lời, ông treo mũ về vườn, sang ở núi Chí Linh, tự hiệu là Tiều Aån. Trước
tác có sách ”Tứ Thư Thuyết Ước” và sách “Tiều Aån thi Tập”. Chết cho thụy (2) là Văn
Trinh, tòng tự ở Văn Miếu.” (Đại Nam Nhất Thống Chí).
Lịch Triều Hiến Chương Loại Chí của Phan Huy Chú (Nhân Vật Chí) đã gọi thầy Chu Văn An
là “Nhà nho có đức nghiệp” duy nhất đời Trần.
Cảnh:
Cảnh Một: Cảnh nơi hành lang ngoài sân chầu.
Cảnh Hai: Cảnh nơi sân chầu, có ngai vàng và bá quan văn võ đứng chầu.
Thời gian: Buổi sáng.
Nhạc đệm: Hùng mạnh, quyết liệt.
Nhân vật:
1- Chu Văn An: Trên 60 tuổi.
2- Vua Dụ Tông: Khoảng 30 tuổi.
3- Thái Giám: Khoảng 40 tuổi.
4- Công chúa Ý Trinh: Công chúa út của Thái Hậu, em gái vua Trần Dụ Tông, khoảng
18 tuổi.
5- Quan Tể Tướng Trần Nguyên Đán: Chú vua Trần Dụ Tông, trên 60 tuổi.
Mở Màn
Cảnh Một:
(Cảnh ngoài Hành Lang sân chầu. Công Chúa Ý Trinh đang nói chuyện với Thái Giám,
bỗng có tiếng báo của quân hầu từ hậu trường):
- Quan Tể Tướng Quốc Phụ đến.
Ý Trinh (đến gần Trần Nguyên Đán, thi lễ):
- Kính chào chú...
Trần Nguyên Đán:
- Kìa công chúa Ý Trinh...
Cơ duyên nào dẫn lối,
Hôm nay cháu cũng tới
Dự phiên họp triều đình?
Ý Trinh:
- Dạ, thưa cháu nghe tin
Có phiên chầu đặc biệt ...
Trần Nguyên Đán:
- Làm sao mà cháu biết?
Ý Trinh:
- Thưa tin như sấm sét:
Thầy Tư nghiệp Chu An,
Sẽ dâng “Thất Trảm Sớ”,
Làm rúng động bá quan...
Khắp Tam Cung Lục Viện,
Đâu đâu cũng tin đồn.
Nên cháu cũng muốn biết,
Phúc họa ai ngay, gian?
Trần Nguyên Đán:
- Ghê thế cơ à? Lời đồn ra sao?
Ý Trinh:
- Thưa chú,
Người ta đồn “Phen nầy quan Tư nghiệp,
Không lượng sức mình, khó giữ toàn thân”
Quyền thần sức nặng nghìn cân,
Ai mà lay nổi “cái chân” quyền thần?!
Trần Nguyên Đán:
- Chú cũng rất e ngại cho thầy Chu...
Người trung trực thường cô thân yếu thế,
Kẻ gian manh hay kết đảng, kết bè.
Thương thay “châu chấu đá xe”,
Mấy khi xe đổ, chấu (bị) đè chết tươi!
Ý Trinh:
- Tội nghiệp quá! Chú có cách gì cứu thầy Chu không?
Trần Nguyên Đán: - Để xem đã! Kìa thầy Chu Văn An đã tới.
Chu Văn An (tới gần thi lễ):
- Tiểu chức Chu Văn An,
Kính chào Ngài Tể Tướng.
Kìa có cả công chúa,
Cho tiểu chức hỏi thăm...
Ý Trinh:
- Không dám… kính chào Thầy.
Trần Nguyên Đán:
- Ô…khách sáo, vô vàn khách sáo…!
Quan Tư nghiệp học đạo uyên thâm,
Tính tình cương trực, nghiêm trang,
Bản chức vẫn tỏ lòng khâm phục...
Chu Văn An:
- Dạ thưa, ngài dạy quá lời...
Tiểu chức sắp chết, phải nhờ ngài đây.
Xin công chúa giúp một tay!
Trần Nguyên Đán:
- Ấy... xin đừng nói thế,
Có chuyện gì khó khăn?
Bản chức xét giúp được,
Chẳng bao giờ từ nan.
Ý Trinh:
- Thưa Thầy,
Ý Trinh xin nghe lời Thầy dạy bảo…
Chỉ sợ tài hèn không đủ sức tuân theo.
Chu Văn An:
- Không dám! Không dám!
Việc cũng tầm thường.
Sau khi dâng sớ,
Chém bẩy quyền thần.
Mạng này chắc khó an toàn,
Mong được chôn cất đàng hoàng như dân!
Thợ mộc được phép vào cung
Mang cỗ hậu sự, cậy trông uy quyền...
Lạy này vái tạ ân nhân!
Ý Trinh (la lên, vái lại đáp lễ):
- Thưa thầy con không dám!
Đâu đến nỗi...Ối trời!
Kinh khủng đến thế sao?!
Trần Nguyên Đán:
- Bản chức nghĩ, tố cáo vài ba mạng,
Gian nịnh tầm thường, hề hấn chi đâu.
Bản cáo trạng, tấu trình lên Thiên tử,
Sẽ được đình thần minh chứng, không sao!
Chu Văn An:
- Không phải vài kẻ gian,
Mà bẩy người khét tiếng.
Thân cận với Hoàng Thượng,
Tác quái đã nhiều năm.
Thất trảm sớ tựa gươm thần,
Chém gian không chết...lương tâm còn gì?!
Thân nầy e khó vẹn bề!
Trần Nguyên Đán:
- Trời đất!
Thất trảm sớ quả kinh thiên động địa,
Giấy trắng mực đen hơn ngàn vết dao đâm.
Bỗng rúng động… cả triều đình sợ hãi,
Thần chết phen nầy biết có phân vân...?!
Thầy vì đại nghĩa hy sinh,
Bản chức không lẽ lặng thinh, sao đành?
Chu Văn An:
- Xin đa tạ…đa tạ!
Ý Trinh:
- Ôi khủng khiếp! Lũ quyền thần gian nịnh,
Đã bao năm làm nghiêng ngửa san hà…
Thất Trảm sớ một lần vang tiếng… sát,
Trước búa rìu, tội ác khó dung tha.
Ý Trinh xin cúi đầu khâm phục.
Chu Văn An:
- Đa tạ! Đa tạ…
(Tiếng hô từ hậu trường): - Khai triều!
(Một hồi chiêng trống vang lên. Các quan lục tục vào xếp hàng hai bên tả hữu).
(Tiếng hô từ hậu trường):
- Hoàng Thượng giáng lâm!
Các quan cùng quỳ xuống hô lớn:
- Hoàng Thượng vạn tuế…vạn vạn tuế!
Vua Dụ Tông (ngồi vào ngai vàng, giơ tay phán):
- Các Khanh bình thân.
Thái Giám (bước ra tâu, nịnh):
- Đội ơn…Thánh Thượng,
Đức trọng, oai linh.
Toàn dân hưởng phúc,
Mát mặt triều đình!
Cẩn tấu…cẩn tấu.
Vua Dụ Tông (cười khoái chí):
- Ha, ha, ha!
Trong cung yến tiệc tưng bừng,
Ca nhi, vũ nữ vô cùng đẹp xinh.
Ăn chơi, tuồng hát linh đình,
Rượu ngon, cảnh sắc… một mình tay ông.
Đáng thưởng công! Đáng thưởng công!
Thái Giám:
- Thần xin đa tạ! Thánh thượng anh minh.
Vua Dụ Tông:
- Tiếp tục tấu trình.
Thái Giám:
- Dạ…Muôn tâu …Muôn tâu...
Xin Hoàng Thượng phê chuẩn,
Tưởng thưởng cho công thần,
Quan Phục Hầu Tuyên úy
Là Thái Y Trâu Canh
Vua Dụ Tông (cười dâm dật):
- Hé …hé…Được! Được!
Thái Y Trâu Canh
Có công cứu ta,
Vui hưởng trăm hoa,
Chuẩn y…tưởng thưởng!
Nào! Tâu tiếp…
Thái Giám:
- Muôn tâu…Muôn tâu
Bốn phương loạn lạc
Mất mùa liên miên
Nhân dân đói khổ
Cướp bóc triền miên!
Vua Dụ Tông: -
- Chuyện nhỏ…chuyện nhỏ.
Dẹp loạn cỏn con,
Thượng Đô lo tròn.
Vài tên thảo khấu,
Đói quá làm càn.
Có gì đáng kể?
Tâu Tiếp!
Thái Giám:
- Muôn tâu…Muôn tâu...
Cung điện Song Quế,
Vừa mới xây xong.
Nguy nga tráng lệ,
Đệ nhất kỳ công!
Vua Dụ Tông:
- Được lắm …được lắm!
Tưởng thưởng vàng lụa,
Cho các Quan Hầu.
Thiếu bao nhiêu bạc,
Cứ việc dốc kho!
Thái Giám:
- Tuân Chỉ.
Vua Dụ Tông:
- Chuyện gì nữa nào?
Hãy tâu mau mau …
Trẫm mỏi lưng quá!
Thái Giám (Ra đấm lưng cho vua, sau đó cúi đầu tâu):
- Muôn tâu…Thánh Thượng…Muôn tâu…
(Chu Văn An sốt ruột, đợi được phép dâng sớ, nhưng Quan Thái Giám cứ giả bộ lờ tít đi).
Vua Dụ Tông (Hỏi lại lần nữa):
- Này Thái Giám! Hết tấu sớ rồi hả?
Thái Giám:
- Dạ…Muôn tâu…muôn tâu…
(Vua Dụ Tông dơ tay toan ra lệnh bãi triều.)
Trần Nguyên Đán (thấy thế, vội đứng ra tâu):
- Tâu Hoàng Thượng có Tấu Sớ của quan Tư Nghiệp Quốc Tử Giám Chu Văn An.
Vua Dụ Tông:
- Này Thái Giám! Có đúng thế không?
Thái Giám (Sợ hãi):
- Muôn tâu …Quả đúng thế, nhưng hạ thần sợ Thánh Thượng vất vả…
Vua Dụ Tông:
- Có Quan Thượng Phụ can thiệp, ắt là chuyện quan trọng. Cho phép trình tấu sớ.
Thái Giám (vội hai tay dâng sớ của Chu Văn An đã nạp lên vua Dụ Tông qua Thái Giám):
- Dạ…muôn tâu! Đây là Tấu Sớ của Quan Tư nghiệp Chu Văn An.
Vua Dụ Tông (cầm tờ sớ ngắm nghía, sau đó xé chỗ niêm phong):
- Truyền quan Tư nghiệp ra chầu...
Thái Giám (nhắc lại):
- Truyền quan Tư nghiệp ra chầu…
Chu Văn An (bước ra quỳ tâu):
- Thánh Thượng Vạn Tuế! Thần Chu Văn An tuân mệnh.
Vua Dụ Tông (vừa xem sớ, vừa lau mồ hôi trán, khiến quan Thái Giám phải cầm quạt, quạt
lia lịa. Bỗng vua Dụ Tông đập bàn nói to làm tất cả triều thần cùng giật mình):
- Đây là Thất Trảm Sớ! (tiếng trống đập mạnh theo)!
Này quan Tư Nghiệp!
Có phải sớ này
Chính tay khanh viết?
Chu Văn An (giọng bình tĩnh):
- Muôn tâu. Chính tay thần thảo sớ.
Vua Dụ Tông:
- Khanh đã tố cáo,
Xin chém 7 người!
Hãy trưng bằng cớ,
Rõ ràng...không thôi...
Khai man tội ấy tầy trời,
Giam hậu trảm quyết, ba đời chẳng tha!
Ý Trinh (ra quỳ tâu):
- Muôn tâu ...
Đấng anh quân xưa nghe lời trung thực,
Không vì nịnh thần mà bỏ mặc giang san.
Gián quan vì nước trừ gian,
Hoàng huynh minh xét, trăm dân được nhờ!
Vua Dụ Tông (ngỡ ngàng):
- Kìa Công chúa Ý Trinh!
Em cũng can dự vào việc này ư?
Trần Nguyền Đán (bước ra tâu):
- Muôn tâu… Thần trộm nghĩ:
“Không lửa, khói đâu ra?”.
Những lời quan Tư nghiệp,
Căn nguyên ắt sâu xa.
Cúi xin Hoàng Thượng xét tra,
Diệt trừ những kẻ gian tà hại dân.
Chăm lo chấn chỉnh kỷ cương.
Vua Dụ Tông:
- Ô! Thượng Phụ! Chú đã vào can thiệp,
Trẫm cũng nể lời tra xét gian ngay.
Này quan Tư Nghiệp!
Chu Văn An:
- Dạ, có thần.
Vua Dụ Tông:
- Khanh hãy trình bầy cặn kẽ sớ tâu nầy.
Chu Văn An:
- Muôn tâu…
Để cứu nguy xã tắc,
Xin Thánh Thượng mau mau
Xử trảm bẩy gian thần,
Phạm các tội như sau:
Thứ nhất:
Hoạn quan Thái Giám
Giảo hoạt nịnh hót,
Mưu đồ phế lập,
Rối loạn kỷ cương…
Chém! (Mỗi tiếng chém, kèm theo tiếng trống và tiếng chiêng.)
Thứ hai:
Túc Vệ Thượng Đô
Nhũng lạm tham ô.
Bớt xén quân lương,
Hối mại quyền thế!
Chém!
Thứ ba:
Phục hầu Thái Y
Xu nịnh bất nghì,
Xúi vua càn bậy,
Bại hoại gia phong!
Chém!
Thứ tư, thứ năm:
Hai tên gian thần
Đục khoét của công
Làm giàu phi pháp,
Hủy hoại phép nước,
Gian xảo dối gạt...
Chém!
Thứ Sáu:
Cận thần lừa bịp,
Xây dựng Điện đài.
Bày cuộc ăn chơi,
Xa hoa lãng phí!
Chém!
Thứ Bẩy:
Nịnh thần Hành Khiển,
Kẻ sĩ nguy hiểm,
Bán rẻ thanh danh,
Đội trên đạp dưới!
Chém! (Mỗi lần hô chém, Thái Giám lại ôm đầu co dúm người lại.)
Vua Dụ Tông (lấy 2 tay bưng lấy đầu mệt mỏi, sợ hãi):
- Trẫm nhức đầu quá!
Này Thái Giám,
Thái Giám (Sợ hãi): - Muôn tâu …Bệ Hạ…oan cho thần …oan lắm!
Vua Dụ Tông:
- Nhà ngươi hay biết gì?
Về những tội trong sớ...
Thái Giám:
- Dạ…thần không hề hay biết.
Nhưng thầân xin thề rằng,
Lúc nào cũng hầu hạ
Lo cúc cung trung thành...
Vua Dụ Tông (khó nghĩ):
- Hừ ! Một kẻ kêu oan,
Bẩy kẻ sẽ kêu oan....
Trẫm thấy nhức đầu quá!
Chuyện nầy thực khó khăn.
Này quan Tư nghiệp!
Chu Văn An: :
- Muôn tâu, có thần!
Trần Nguyên Đá: (thấy chuyện chẳng lành vội can thiệp):
- Muôn tâu…
Bệ hạ đã làm việc
Thái quá, sinh nhọc lòng.
Xin Bệ hạ bảo trọng,
Kẻo hại tới mình Rồng!
Vua Dụ Tông (đang phân vân chưa biết phải xử trí thế nào, chém 7 kẻ quyền thần hay bắt
giam quan Tư nghiệp để điều tra? Bỗng được quan Tể Tướng nhắc khéo, bèn ra lệnh):
- Trẫm cảm thấy mệt mỏi,
Phán xét sớ hôm nay.
Triều thần sẽ đình nghị,
Thôi, tạm hoãn việc này!
Thái Giám (vui mừng hô lớn):
- Thánh thượng anh minh!
Chu Văn An (biết việc không xong, lắc đầu ngao ngán):
- Hoàng Thượng tha tội!
Thần đã già rồi!
Xin về trí sĩ!
Mong đội ơn trời!
Vua Dụ Tông (thở ra nhẹ nhõùm):
- Ô...!
Khanh muốn về trí sĩ?
Trẫm cứ tưởng việc chi!
Khó khăn và nguy hiểm!
Còn cái chuyện về quê …
Trẫm bằng lòng… khanh được phép ra đi…!
Chu Văn An :
- Thần xin đa tạ.
Vua Dụ Tông:
- Truyền bãi trào!
Quyền thần (nhái lại, giọng đắc chí!)
- Truyền bãi trào!
(Vua Dụ Tông cùng Thái Giám đi vào. Thái Giám vui vẻ vừa đi vừa quạt và đấm lưng cho
vua, nịnh nọt rất đáng ghét.)
Các quan (quỳ tâu):
_ Thánh Thượng vạn tuế! Vạn vạn tuế!
Chu Văn An (ra ngoài sân, lột mũ, cởi áo mắc lên cổng, xong bái biệt Trần Nguyên Đán và
Công Chúa Ý Trinh):
- Đa tạ ngài Tể Tướng....
Cám ơn công chúa Ý Trinh!
Tôi về qui ẩn Chí Linh,
Mở trường dạy học, vui tình điền viên!
Trần Nguyên Đán (lắc đầu ngao ngán):
- May cho Thầy được bình yên!
Thất Trảm Sớ, lưỡi gươm thiêng… còn chờ.
Xoay vần con tạo ỡm ờ,
Kẻ gian đắc chí…cơ đồ ra sao?
Chúc Thầy vui sống thanh tao…
Ý Trinh (Vái chào từ biệt):
- Xin Thầy bảo trọng…
(Chu Văn An vái chào đáp lễ rồi bỏ đi một cách thanh thản. Từ đó triều đình Trần Dụ Tông
không ai dám nhắc tới Thất Trảm Sớ của thầy Chu Văn An nữa.)
(tiếng ngâm hậu trường):
Thất trảm sớ, Thất trảm sớ!
Tiếng sét ngang trời, đời đời vẫn nhớ:
Răn đe hối lộ, tham quan,
Cửa quyền, gian tướng, nịnh thần phải kinh!
Màn Hạ
Chú thích
(1) Phan Huy Chú - đã dẫn - trang 129 - (Tư nghiệp là chức quan thứ hai trong trường
Quốc Tử Giám (Hán Việt Từ Điển - Đào Duy Anh), dạy thái tử học.
(2) Thụy: Tên đặt cho người khi đã chết, theo hành vi lúc sinh tiền mà đặt. (Hán Việt Từ
Điển - Đào Duy Anh).
* Theo ghi chú của một cựu học sinh Chu Văn An (không nhớ tên).
Quan Thái Giám Triều Nguyễn (Hình Internet)